PDA

View Full Version : Dante Aligieri-Komedia hyjnore


Linka_pz
11-09-07, 09:10
Dante Aligieri-Komedia hyjnore

Knga e tret

Portat e Ferrit. - Ata q síkan br as mir as keq.- Akeroni.- Varka e Karontit.


"KňTEJ TI SHKON Nň NJň QYTET Tň VUAJTUR,

KňTEJ TI SHKON Nň DHEMBJEN E PAMATň,

KňTEJ TI SHKON TEK NJERňZ KREJT Tň SHUAJTUR;

U SHTY NGA DREJTňSIA KRIJUESI I LARTň; 4

FUQIA HYJNORE DHE DREJTňSIA E KULLUAR

Mň STISňN TOK ME DASHURINň E PARň;

VE« Sň PňRJETSHMES ASGJň SíQE KRIJUAR 7

PňRPARA MEJE; UNň RROJ JETň E MOT;

KUSH HYN KňTU Mň SíKA PňR Tň SHPRESUAR!"

Ja fjalt q lexova n nj port 10

me boj fare tíerrt sipr shkruar.

I them: "Msues, kuptimin síkapkam dot!"

Ma ktheu ai si nj njeri i zgjuar: 13

"Ktu do ln prapa Ádo dyshim,

ktu Ádo ligsi do shpejt harruar.

SiÁ t kam thn, tek ai vend do vijm, 16

ku njerz sheh q dhembja aq i tret,

sa mendjen humbin e Ádo gjykim".

Pastaj mbi timen dorn e pshtet, 19

pr t m dhn mua pak kuraj,

dhe qetsisht m fut n botní e fsheht.

Aq pshertima, klithma, kuj e vaj 22

ushtonin nn nj qiell pa yje-sterr,

sa n fillim ia nisa shpejt t qaj.

T ndryshme gjuh, t folme tmerr, 25

plot fjal dhembjesh, zemrim i thell,

prplasje duarsh tok me z t Ájerr

sípushonin kurr nn t flliqtin qiell. 28

Arrinte zallahia níat shkall,

sa dukej rrn ngrinte lart pshtjell.

Prej friks mendja vinte krejt vrdall, 31

prandaj i them: "Msues, Áísht ky tmerr?

«ímundim i ndrydh t shkrett vall?".

Dhe ai m tha: "N gjendje kaq t mjer 34

i kan shpirtrat veÁ ata fatzinj

q mir as keq nuk bn as nj her.

Me ta przihen shpirtrat e kqij 37

t engjjve q síqen rebeluar,

por q as bes sípatn níperndin.

Qiejt i dbuan pr t mos u shmtuar, 40

as ferrí i thell síi pranoi kurr,

shkak sípatn djajt pr tíi mshiruar".

I them: "Msues, Áísht kjo tortur, 43

q i mundon kaq fort sa derdhin lot?"

Míu gjegj ai: "Dhe aq gjat sípo e thur.

Kta as vdekjen síe krkojn dot. 46

Pr ta kjo jet sht aq e lig,

sa luten pr nj fat tjetr krejt m kot.

N bot sílan gjurm q síu fik, 49

mshir símeritojn, as drejtsi,

nuk po ta zgjas m, por shiko dhe ik".

Tek po vshtroja, shoh si me shpejtsi 52

shkon si flamur nj duke u vrtitur,

aq sa dhe vrapin si ta ndal sídi.

Nj mizri vjen pas duke roitur, 55

sa kurr sído ta kisha pas besuar,

q vdekja aq fatzinj t kish goditur.

Pastaj, kur ca ndr ta pata dalluar, 58

shpejt njoha un hijen e atij

q post t madh prej frike pat lshuar.

Shpejt e kuptova se ky me siguri 61

ish sekti i formuar nga t dnuarit,

q síi desh zoti, as armiqtí e tij.

Síu bn gjall kurr t mallkuarit, 64

prandaj, ashtu t zhveshur pr munxyr,

i mbytnin miza e grerza s kafshuari.

U rridhte gjaku Áurk npr fytyr 67

q thithej tok me lott i przjer

te kmbt nga ca krimba fort t ndyr.

Me q m la t shoh nj cop her, 70

ca njerz bregut lumit pash un.

"Msues, lejom, - i thash ather, -

t di se cilt jan e Áfar i shtyn 73

prtej me kaq nxitim pr t kaluar,

siÁ shoh n dritn q aq dobt hyn".

Dhe ai m tha: "Shpejt ke pr ta kuptuar, 76

kur ne tíi kemi ndalur hapat tan

n lum tíAkerontit t trishtuar".

I shpura syt e turpshm un mnjan 79

prej friks mos nga pyetjet u mrzit

dhe heshta lumit sa i vajtm pran.

Nj vark vjen drejt nesh, q e vozit 82

nj plak i zbardhur pleqrie s thell.

Brtet ai: " Mjer ju me kt shpirt!

M mos shpresoni q t shihni qiell! 85

Tíju shpie erdha tek ai breg prball,

q akull ka dhe terr e zjarr veÁ vjell.

Dhe ti q je ktu, o shpirt i gjall, 88

Shpejt ndahu nga kta q kan vdekur!".

Kur pa se nuk po merrja vesh me fjal,

"Kjo sísht rrug a port ti pr t prekur 91

n breg, - m tha. - Ktej síke pse kalon!

Gjej vark tjetr rrugn pr t ndjekur!".

I thot prijsi : " Mos u nxeh , Karon! 94

Kshtu t bhet lart u prcaktua,

ku bjn Áíduan. Tjetr kot krkon!".

Fytyra e krlesht iu qetua 97

varkarit t knets s lerosur,

q syt i kish me flak e zjarr qarkuar.

Por shpirtrat, lakuriq e handakosur, 100

krcitn dhembt e ndrruan ngjyr

me fjalt vrer porsa i pat kanosur.

Mallkonin Zotin, prindrit e tyre, 103

gjinin njerzore, vend e far,

dhe orn q i lindi pr munxyr

Pastaj u mblodhn gjith duke qar 106

n breg t atij lumi t mallkuar

q pret k síÁan pr Zotin kokn fare.

Ky djall Karon, me sy t flakruar, 109

t gjith i grish, i mbledh duke brtitur,

me rrem e godet Ádo t vonuar.

Sikur n vjesht, vyshkur e venitur, 112

bie gjethi nj pr nj dhe trungí i thar

sheh petkat dheut hapur e ronitur,

dhe e Adamit e mallkuara far 115

nj e nga nj u ngjit n breg aher,

si zogjt q ndjell n kurth nj zog kngtar.

Ata u dyndn npr dallgt sterr 118

dhe, para se n breg t kishin zbritur,

u mblodh nj turm tjetr menjher.

"Im bir, - m tha msuesi zemrndritur, - 121

kta q Zoti sípat me sy t mir

ktu nga tr vendet kan arritur.

Dhe síe kalojn lumin me pahir, 124

sepse hyjnorja drejtsi i shtyn

q frika shpejt tíu kthehet n dshir.

Ktu nj shpirt i mir kurr síhyn, 127

prandaj nse Karoni tísht akrruar,

kupto kjo sjellje ku e ka arsyen".

Lndiní e errt, ai me t mbaruar, 130

nga dridhjí e fort befas qe tronditur.

M dirset balli duke e kujtuar!

Nj er dheu e vaji pati ngritur 133

q dritn e prskuqi aq shum

sa ndjenjat shpejt míi pat fashitur.

Dhe rash siÁ bie nj q vdiq pr gjum. 136

___________

V. l-9. Mbishkrim mbi portat e Ferrit. Sipas doktrins s krishtere, Ferri u krijua nga Trinia e Shenjt: Ati (fuqia hyjnore), Biri (Urtia e kulluar) dhe Shpirti i Shenjt (Dashuria e par). U krijua enkas pr t ndshkuar Luciferin. Para tij síqe krijuar asgj veÁ s prjetshmes (qiellit, toks dhe engjjve). V. 32. Áísht ky tmerr? - Poeti sheh midis portave t Ferrit dhe brigjeve t Akerontit nj hapsir t mbushur me shpirtrat e atyre q nuk bn as mir as keq. Mu pr kt arsye ata nuk meritojn as t dnohen, as t shkojn n Parajs. V. 37. Me ta przihen shpirtrat e kqij - Jan shpirtrat e engjjve q síu bashkuan as me Perndin, as me Luciferin, kur ky ngriti krye. V. 59. hijen e atij - Papa «elestin V q u zgjodh n kt post n vitin l294, kur ishte 79 vjeÁ. Ai dha dorheqje pas pes muajsh i shtyr nga kardinali Benedeto Kaetani, i cili e trashgoi me emrin e Bonifacit VIII. Ky e futi «elestinin n burg dhe e mbajti aty gjersa vdiq. V. 78. Akeronti - N botn antike lum i prtejvarrit. Ai rrjedh edhe n Ferrin e Dantes. N fillim ai quhet Akeront (gr. lumi i trishtimit) dhe pshtjell rrethin e par t Ferrit. Pastaj zbret posht dhe formon knetn e Stigjes (gr. i urryer), n t ciln ndshkohen zemrakt. M tutje ai kthehet n Flegjeton (gr. prvlues). Pasi prshkon me kt emr pyllin e vetvrassve dhe shkretirn, ku bie shiu i zjarrt, ai bie si nj katarakt plot zhurm dhe derdhet n thellsi. N qendr t toks ai kthehet n liqenin e ngrir t Kocitit.V. 83. nj plak i zbardhur - Karonti, q transportonte shpirtrat n botn antike t prtejvarrit. T njjtn gj bn ai edhe n ferrin e Dantes. V. 93. Gjej vark tjetr - Me q Dante nuk sht i dnuar, Karonti mendon se ai duhet t udhtoj me nj vark tjetr, m t leht, q i shpie shpirtrat n Purgator.

Linka_pz
13-09-07, 14:15
Kanga XXX

Kur níSemelene Junona shfreu tane vner,
Gjakun teban aq ne inat e muer,
Sic e tregoi ajo ma se nje here,

I shkreti Atamant kaq fort u cthuer,
Sa qe kur gruen e vet ai ve veshtroi
Me dy tínjomat ferishte nder dy duer,

Vikati: <<Zini shtigjet, ta pushtoj
Me klyshe ate luaneshe!>>, e tue u berlyke
I hapi te pamshireshmit capoj,

Njanin, Learkun, kapi mu ne gryke,
Si e rrotulloi níajri, níshkamb e verviti, -
Dhe shkoi ajo e u mbyt me tjetrin ngryke.

E kur, prej fatit thane, teposhte rreshqiti
Gjithe ajo Troje e larte e madheshtore,
Mbaroi mbretnija e fronit mbreti zbriti,

Hekuba e mjere, e trishtun, kthye nísherbtore,
Kur pa se Poliksena kish mbarue,
Per Polidorín e saj, shtri mbi bregore

Te detit, kur fatzeza u kujtue, -
Cmende, zu me lehe si qen e gjora nane,
Kaq fort nga dhimbja e madhe pat shkallue.

Furite e Tebes a te Trojes síjane
tregue kaq fort te egra e zullumqare,
kurr kaq kerdi nder shtaze a njerez síbane.

Si pashe dy hije tízbeta, cveshun fare,
Qe ngitshin tue kafshue neper shpatine
Si derri kur del tharkut fulikare.

Njana u hodh Kapokjos, nen kaptine
Ia nguli idhte me dhambe, e tue e ngrehe zharg
E bani ta kruej barkun per zalline.

E Aretini, tue u dridhe tha: <<Larg
I ndejsha Xhianni Skikkit, qe harlise
Shkon tue ua ngjite me dhambe shpirtnavet varg!>>

<<Ah, - I thashe une, - ishalla nuk ta kris
tjetra me ate goje! Nímos pac veshtiresi,
me thuej kush asht, sa asht kendej pa u nise.>>

Míu gjegj: <<Ai shpirt jetoi ne lashtesi.
Asht Mirra e mbrapsht. Tue shkele cdo ligj tínjerzimit
Me vete te jatin bani dashuni.

Qe te mkatoje per tíia arrite qellimit
Ndrroi krejt fytyre tue marre tipare tjera,
Si tjetri qe po nget zjarr prej terbimit.

Ky, per tífitue mushken mbretneshe, mejhera
U shti si Buozi dhe, gjoja tue vdekun,
Diktoi nje dhjate te tille qe iu njoh vlera.>>

Kur dy te krisunit iken si tíndjekun
E ma síI pashe ku tízezen shkuen me u fute,
Une solla syte te vrej tjere shpirtna tímekun.

E njanin pashe, qe dukej si lahute;
I tille me te vertete do te gjasonte,
Ku bahet bige njeriu ta kishin kpute.

Hidropizija e rande krejt e shemtonte,
Se plandsin plot me uje ia kishte aje,
Fytyra e tij aspak me bark síperkonte.

Ai detyrohej buzet hape tíI mbaje,
Si tiziku I etuem; tídjeguna zhar,
I kishin mbete shpervjele nga ajo murtaje.

<<O ju qe keni ardhe, jo si mkatare,
níkete bote te smunde, e sídi me leje tíkuj, -
u suell kah na, - degjoni kete qyqar:

mjeshter Adami jam, ketu qe vuej;
per sígjalli cídesha pata dersa u ngina,
e tash po digjem, heu, per nje pike uje!

Shenat e vegjel, qe nga ato lugina
Te Kazentinit poshte ne Arno shkojne
Tue lage e tue freskue tíbutat lendina,

Gjithmone I kam nder sy, e me mundojne,
Keto vegime fytin ma kane tha,
Míligin ma fot se ethet qe mídermojne.

Kjo drejtesija e Hyut qenka hata!
Nxjerr lande po nga ai vend ku mekatova,
Ma fort me shtyn me pshereti, me qa.

Romena ja, ku une falsifikova
Paret me ftyre tíBaptistit; shkak I zi
Qe ky, qe djegun botes iu largova.

Por tíshihja ketu shpirtnat e keqi
Te Guidit, Aleksandrit, vllaut te tyne,
Sído e ndrroja per gurre tíBrandes tane freski.

Ketu asht njani, níqofte se síme genjyene
Hijet qe vijne verdalle, por, níse e vertete,
Sa pare ban kur kambe e duer míu thyene!

Ah, aq I lehte sikur te ishe vete,
Me ece sa tízite e thonit nínjeqind vjet,
Do tíishe vu me I ra shtegut te shkrete

Ate me kerkue permes ketij kjahmet,
Ndonse asht ky rreth njembdhjete mije mil I gjate
Dhe ka gjyse mili gjanesine e vet.

Per sherr te tyne vuej me kta te ngrate,
Ata me pre fjorinta me kane nxite,
Qe ar te kishin mangut tre karate.>>

E une: <<Kush jane dy tízezet, qe ktu ngjite
Avull leshojne si nídimen dora e laget
Dhe dergjen ne te djathten tande shtrite?>>

<<I gjeta shtri e krejt mbulue nga plaget, -
míu gjegj, - kur kamba ne kete shpat me shkiti,
e shtri do rrijne níamshim níkete grope te vaget.

Njana Ė mashtruesja, Zefin qe paditi,
Tjetri Ė Sinoni, qe mashtroi nje Troje,
Po I qelb ai avull ethesh qe I tymiti.>>

Njani nder ta, pse ndoshta u zu ne goje
Me aq pak nderim, u ndez dhe nga menija
Grusht barkut gur I ra, ne short ta cpoje.

E ky kumboi atíhere si lodertija,
Adami por fytyren tíia shplakoi
Vrik me ate dore, e síqe ma e lehte e tija.

<<Ndonse, sa do típerpiqem, - mjeshtri shtoi, -
síleviz une dot, se I kam gjymtyrít randoshe,
kete krah te lire e kam ta perdoroj.>>

E ai u gjegj: <<Ate dite kur ti po shkoshe
Drejt zjarrit, sípate dore aq tílire e tíshpejte,
Ishe ma I shpejte pare tue pre nínje qoshe.>>

Bark-ajuni atíhere: <<Tue fole je drejte,
Porse nuk qe ti kaq I drejte pohues,
Trojanet kur tíkerkuen me qene I drejte.>>

<<Keshtu o ashtu níqofshim te dy mashtrues, -
Sinoni tha, - une per nje faj kam ra,
Por ti edhe vete djajve u del mesues!>>

<<Ti kalin, o I shperbeme, prap a e ke pa? Ė
bark-lodra tha. Ė Mkatin me e fshehe síje I afte,
gjithe bota e di, pra plas per cka ke ba!>>

<<Ti plac ku je e goja-shkrumb tíu cafte, -
greku iu gjegj, - dhe gjithe ajo kenete,
qe mban ne bark, si gardh nder sy tíu bafte!>>

E pareshkrisi: <<Shkye tíasht goja e shkrete,
Se tue fole keq gjithmone kush síta ka dale;
Ne paca une etje e níplandes uje te nxete,

Ty kryet te dhemb e trupin ma ke vale;
E, me e lepi Narcizit ate pasqyre,
Nuk asht nevoje me tígrishe ty me shum fjale.>>

Une po I veshtroja tue u grinde níate menyre.
<<Fort ma ke ngule, - tha prisi, - ate shikim,
sídij si sípo nxehem kah te shoh tue kqyre!>>

Kur pashe se si me foli me idhnim,
U ktheva shpejt drejt tij aq turpenue,
Sa ende ato fjale me siellen ne kujtim.

Si ai qe anderr tíkeqe tue shikue,
Anderr don tíjete cka níanderr sheh me sy
Dhe cíasht mos tíjete fort kishte me deshrue,

Ashtu edhe une; mue fjala míu lidh nye,
Tífalun lypshe me sy, goja sípunote,
Síkuptoja se cka lypshe ishte krye.

<<Per faj ma tímadh mjafton pendesa jote,
tash je I lame, - mesuesi zu me míthane, -
prandej mos u trishto per gjana kote!

Por nímend ta kesh gjithmone se me ke prane
Ne qofte se ndoíjhere tjeter ti ke rast
Me u gjete mes njerezish qe jane tue u zane;

Asht turp te rrish e te degjosh me kast.>>